Tiết trời tháng Mười Một nơi miền quê bắc bộ những cơn gió bấc se sắt lùa qua gốc đa đầu làng. Bầu trời xám bạc, trĩu nặng những dải mây sà thấp xuống tận ngọn tre làng. Trên con đường đất đỏ dẫn vào thánh đường, mùi khói đốt đồng ngai ngái hòa quyện cùng hương trầm dịu nhẹ bay ra từ gian cung thánh đang rộn ràng chuẩn bị cho tuần tĩnh tâm kính Các Thánh Tử Đạo Việt Nam.

Bên trong ngôi nhà thờ cổ lợp ngói âm dương, ánh nến sáp ong lung linh hắt lên những bức phù điêu gỗ chạm khắc cảnh gông cùm, xiềng xích của cha ông thuở trước. Tôi và thằng Hữu ngồi nép ở hàng ghế gỗ cuối cùng, tay mân mê cuốn sổ tay ghi chép lời giảng của cha xứ:

– Anh Đức này... – Thằng Hữu khẽ lay tay áo tôi, đôi mắt đen láy ngước nhìn bức tượng thánh Phêrô Nguyễn Văn Lựu đang vác thánh giá trên bệ đá. Hồi xưa các thánh bị bắt giam trong ngục tối, lạnh lẽo và đói khát như thế, sao các ngài không chịu bước qua thập giá cho xong rồi về nhà với vợ con hả anh? Bước qua một cái thôi, trong lòng vẫn tin Chúa thì có sao đâu?

Câu hỏi ngây thơ nhưng sắc lẹm của đứa em trai mười tuổi khiến tôi khựng lại. Tôi nhìn xuống bàn tay nhỏ nhắn đang siết chặt tràng hạt mân côi của nó, rồi ngước nhìn ngọn đèn chầu đỏ thắm đang lập lòe trước nhà tạm.

– Em nghĩ xem, nếu bố mẹ đi làm xa dặn anh em mình ở nhà trông coi tấm ảnh gia đình, tự nhiên có người lạ tới bắt mày giẫm chân lên mặt bố mẹ trên tấm hình đó thì mày có làm không? – Tôi thì thầm đáp lại, giọng trầm xuống.

Thằng Hữu lắc đầu nguầy nguậy, hai gò má phúng phính đỏ ửng lên vì phản đối:

– Không đời nào! Giẫm lên hình bố mẹ là bất hiếu, em thà chịu đòn còn hơn!

– Thì các thánh cũng nghĩ y như vậy đấy. Với các ngài, Chúa là Cha, là nguồn sống, còn thập giá là dấu chỉ tình yêu. Bước qua thập giá không chỉ là một bước chân vô tình, mà là tự tay chối bỏ đấng đã sinh thành và yêu thương mình nhất. – Tôi xoa nhẹ mái tóc khét nắng của em, lòng chợt dâng lên một niềm xúc động khó tả.

Thằng Hữu im lặng gật gù, đôi mắt nó đăm chiêu nhìn lên bàn thờ. Có lẽ trong tâm trí non nớt của nó, hình ảnh những vị anh hùng đức tin xưa kia vừa được thu nhỏ lại, gần gũi và ấm áp như chính tình cảm máu mủ ruột rà trong gia đình vậy.

Rời nhà thờ khi trời đã nhá nhem tối, hai anh em dắt nhau đi dọc con đê ngăn mặn để về xóm dưới. Gió từ biển thổi vào lồng lộng, mang theo vị mặn mòi của muối và tiếng sóng vỗ rì rào vào bờ kè đá. Dọc hai bên đường, bà con giáo dân đã bắt đầu treo những lá cờ hội màu vàng trắng và thắp sáng những dải đèn lồng bằng giấy kiếng đỏ rực.

Đi ngang qua khu vườn cũ của ông Từ ở đầu xóm, thằng Hữu bỗng dừng chân, chỉ tay vào gốc cây me cổ thụ xù xì nằm sát bờ rào cúc tần:

– Anh Đức ơi, có phải cây me này là nơi ngày xưa cụ cố tổ nhà mình từng bị quan quân trói lại để tra khảo không anh?

Tôi gật đầu, bước lại gần đặt bàn tay lên lớp vỏ cây sần sùi, lạnh buốt. Theo gia phả của dòng họ, cụ cố tổ tôi từng là một thầy giảng nhiệt thành dưới triều Tự Đức. Khi chiếu chỉ cấm đạo ban xuống khắc nghiệt, quân lính vây ráp cả làng, bắt cụ trói chặt vào chính gốc me này suốt ba ngày đêm giữa trời nắng gắt, ép cụ phải khai ra nơi ẩn náu của các linh mục thừa sai.

– Đúng rồi Hữu ạ. Sử sách kể lại hồi đó cụ cố khát nước đến mức môi nứt nẻ rướm máu, nhưng nhất quyết không hé răng nửa lời. Đêm xuống, bà cố tổ phải lén lút bò qua bụi rậm, dùng chiếc khăn vải thô thấm nước sương đọng trên lá cỏ để vắt từng giọt vào miệng cho cụ. – Tôi kể lại bằng giọng trầm ấm, ánh mắt dõi theo những tán lá me đang rung rinh trong gió bấc.

– Thế sau đó cụ có bị giải lên tỉnh không anh? – Hữu tò mò hỏi, tay nắm chặt lấy vạt áo khoác của tôi.

– Có chứ. Cụ bị đóng gông giải đi bộ suốt mấy chục dặm đường đất, nhưng đến khi vua ban lệnh tha bổng, cụ lại lặn lội trở về chính mảnh đất này, dựng lại ngôi nhà nguyện bằng tranh tre để bà con tiếp tục giữ đạo.

Câu chuyện của dòng họ như một sợi chỉ đỏ xuyên suốt qua bao thế hệ, gắn kết quá khứ hào hùng với hiện tại bình yên. Tôi nhìn thằng Hữu, chợt thấy thương mến em mình. Ở cái tuổi ăn chưa no, lo chưa tới, nó vẫn luôn giữ được sự hồn nhiên, trong sáng và lòng kính mến đơn sơ đối với những giá trị thiêng liêng mà cha ông để lại.

Buổi tối hôm ấy, cả giáo xứ tổ chức rước kiệu và diễn nguyện tái hiện lại cuộc tử đạo của các bậc tiền nhân ngay tại khoảng sân gạch rộng lớn trước thánh đường. Gió mùa thổi lồng lộng làm những ngọn đuốc bằng tre tẩm dầu hỏa cháy bập bùng, soi rõ từng gương mặt thành kính của bà con giáo dân.

Tôi được phân công cầm một cây đuốc đứng ở hàng rào danh dự, còn thằng Hữu đóng vai một đứa trẻ mồ côi chạy theo tiễn chân đoàn tù nhân ra pháp trường. Giữa sân khấu dã chiến, ông Trùm Chánh trong bộ áo vải thô sờn rách, cổ đeo chiếc gông gỗ nặng trĩu, bước đi từng bước khập khiễng nhưng ánh mắt vẫn sáng ngời niềm bình an lạ lùng.

Bên cạnh ông Trùm là mấy thanh niên trong hội trống đóng vai lính lệ, tay cầm roi mây và giáo mác bằng gỗ sơn bạc lấp lánh dưới ánh đuốc. Khi đoàn tù nhân tiến ra giữa sân, một người đóng vai quan phủ bước lên bục cao, giọng dõng dạc vang lên qua chiếc loa phóng thanh:

– Bọn dân ngu kia! Chỉ cần bước qua cây thập tự này, bản quan sẽ lập tức tha mạng, cho về đoàn tụ với gia đình, lại thưởng thêm ruộng đất bạc vàng. Còn nếu ngoan cố, lưỡi gươm của triều đình sẽ không dung thứ!

Cả sân nhà thờ im phăng phắc, chỉ còn nghe tiếng gió rít qua rặng phi lao và tiếng lửa đuốc cháy xèo xèo. Ông Trùm Chánh ngẩng cao đầu, nhìn thẳng vào cây thánh giá bằng gỗ đặt trên nền đất, giọng ông vang lên đầy khí phách:

– Thưa quan lớn, tấm thân già này có thể tan thành tro bụi, nhưng linh hồn tôi thuộc về Đấng Tạo Hóa. Tôi thà chịu chết chứ nhất quyết không chối bỏ Đấng đã cứu chuộc mình!

Ngay lập tức, tiếng trống pháp trường nổi lên từng hồi dồn dập, vang vọng vào màn đêm tĩnh mịch của làng quê. Thằng Hữu theo kịch bản liền lao ra khỏi hàng rào, ôm chầm lấy chân người tù nhân già, gào lên nức nở:

– Cha ơi! Đừng bỏ con! Cha nhận lời quan phủ đi cha ơi!

Tiếng khóc của thằng Hữu thật đến mức khiến nhiều bà cụ ngồi dưới hàng ghế đầu phải đưa vạt áo dài lên thấm nước mắt. Tôi đứng cầm đuốc, ánh lửa ấm nóng phả vào mặt, bỗng thấy sống mũi mình cay xè. Tôi chợt nhớ lại những lần mình từng xấu hổ khi đứng trước đám bạn cùng lớp ở trường huyện, chỉ vì chúng nó trêu chọc thói quen làm dấu thánh giá trước bữa ăn trưa ở căn-tin.

Những lúc ấy, ánh mắt dò xét và những tiếng cười khúc khích của bạn bè khiến mặt tôi nóng bừng. Tôi đã lúng túng giấu nhẹm bàn tay xuống gầm bàn, giả vờ cúi xuống nhặt chiếc đũa rơi để né tránh, chọn cách im lặng thỏa hiệp để đổi lấy sự hòa đồng hời hợt. Thậm chí có lần, khi nghe một người bạn buông lời giễu cợt về niềm tin tôn giáo, tôi chỉ biết cười trừ cho qua chuyện chứ không dám lên tiếng giải thích hay bảo vệ sự thật.

So với những lưỡi gươm sáng loáng, những đòn tra tấn dã man bằng kìm sắt nung đỏ hay cảnh tù đày đằng đẵng mà cha ông đã cam chịu để giữ trọn vẹn hạt giống đức tin, sự rụt rè của tôi thật nhỏ nhoi và hèn nhát biết bao. Tôi nhận ra rằng đức tin không phải là một món đồ trang sức lấp lánh chỉ đem ra trưng diện vào những ngày lễ hội tưng bừng, mà là ngọn lửa âm ỉ cháy trong lò than, càng gặp gió lạnh càng bùng lên mãnh liệt.

Vở diễn khép lại trong tiếng vỗ tay vang dội và những lời kinh cầu nguyện trầm hùng của cả cộng đoàn. Ánh nến từ tay hàng trăm giáo dân cùng thắp lên, biến khoảng sân nhà thờ thành một vầng sáng lung linh, ấm áp giữa đêm đông giá lạnh.

Tan buổi diễn nguyện, sương đêm đã giăng mờ trên những ruộng rau muống ven đường. Hai anh em tôi dắt tay nhau lội bộ về nhà dưới ánh trăng non mảnh như chiếc lưỡi liềm treo lơ lửng trên ngọn cau. Thằng Hữu vẫn còn dư âm của vở kịch, bước đi mà thỉnh thoảng lại hít hà, quệt ngang mũi.

– Anh Đức ơi, lúc nãy ôm chân ông Trùm, em sờ vào cái gông gỗ thấy nó nặng và nhám lắm. Vậy mà các thánh ngày xưa phải đeo gông suốt mấy tháng trời trong ngục tối, cổ vai chắc trầy xước chảy máu hết anh nhỉ? – Hữu khe khẽ nói, bàn tay nó nắm chặt lấy ngón tay trỏ của tôi.

– Ừ, gông cùm chỉ khóa được thân xác thôi, chứ không bao giờ khóa nổi lòng tin và niềm hy vọng đâu Hữu ạ. – Tôi dừng bước bên cây cầu tre bắc qua con mương nhỏ, ngước nhìn bầu trời đêm thăm thẳm đầy sao. – Mày thấy không, chính từ máu của các ngài đổ xuống mảnh đất này mà hôm nay xóm mình mới có ngôi nhà thờ khang trang, mới có tiếng kinh cầu bình an mỗi tối.

– Sau này lớn lên, em cũng muốn được can đảm như cụ cố với các thánh! – Thằng Hữu vỗ ngực tự tin, nụ cười rạng rỡ làm bừng sáng cả khuôn mặt bầu bĩnh dưới ánh trăng.

Tôi bật cười, xoa đầu em:

– Muốn can đảm như các thánh thì ngay từ ngày mai, mày phải bớt nhõng nhẽo mỗi khi mẹ bắt dậy sớm đi lễ, với lại đừng có ăn vụng kẹo của chị Tiên nữa nhé!

Thằng Hữu tẽn tò gãi đầu, cười khì khì rồi chạy vụt lên trước, tiếng chân lạch bạch vang trên con đường đất nện.

Về đến hiên nhà, ngọn đèn dầu trên bàn thờ gia tiên vẫn tỏa thứ ánh sáng vàng ấm áp, soi rõ di ảnh của ông nội và tấm bằng khen gia đình công giáo gương mẫu treo trang trọng trên vách gỗ. Mẹ đã nấu sẵn một nồi chè đậu đen nóng hổi đặt trên bếp trấu, hương gừng già thơm nồng quyện với mùi nếp mới xua tan cái lạnh buốt của đêm đông bắc bộ.

Ba tôi đang ngồi bên chiếc bàn gỗ lim, cẩn thận lau chùi lại bộ lư đồng chuẩn bị cho ngày đại lễ sáng mai. Thấy hai anh em bước vào, bố ngẩng lên nhìn, ánh mắt hiền từ chứa đựng niềm tự hào khôn xiết:

– Diễn nguyện tốt chứ hai con? Lúc nãy ba đứng ở cuối sân thấy thằng Hữu khóc nhập tâm quá chừng, làm mấy bà cô bên cạnh cũng sụt sùi theo.

– Dạ, tại lúc đó con tưởng tượng ông Trùm là cụ cố nhà mình bị bắt thật nên con thương quá ba ạ! – Hữu nhanh nhảu thưa, kéo ghế ngồi sà vào lòng bố.

Tôi múc cho bố, mẹ và thằng Hữu mỗi người một bát chè đậu đen đầy ắp, khói bay nghi ngút. Ngồi quây quần bên gian bếp nhỏ ấm cúng, nhìn đứa em trai vừa thổi phù phù vừa xuýt xoa thưởng thức vị ngọt thanh của đường mía, lòng tôi chợt lắng đọng một niềm bình an sâu thẳm.

Trong khoảnh khắc tĩnh lặng ấy, tôi bỗng hiểu ra ý nghĩa thực sự của ngày lễ kính Các Thánh Tử Đạo Việt Nam đối với thế hệ trẻ chúng tôi hôm nay. Thời đại của những cuộc bách hại đẫm máu, của gươm đao và xiềng xích đã lùi sâu vào dĩ vãng. Chúa không đòi hỏi chúng tôi phải bước lên đoạn đầu đài hay chịu cảnh tù đày khổ sai để minh chứng tình yêu dành cho Ngài.

Thế nhưng, cuộc chiến đấu để giữ gìn đức tin trong thời bình lại mang một diện mạo khác, tinh vi và âm thầm hơn gấp bội. Đó là những cám dỗ của lối sống thực dụng, của sự dối trá len lỏi trong từng bài kiểm tra ở trường, là thái độ thờ ơ vô cảm trước nỗi đau của người lân cận, hay sự thỏa hiệp hèn nhát trước những thói hư tật xấu xung quanh. Sự tử đạo của người trẻ thời nay không còn tính bằng những giọt máu đào rơi xuống pháp trường, mà được đo bằng những giọt mồ hôi của sự hy sinh thầm lặng mỗi ngày.

Đó là khi ta dám thẳng thắn từ chối một lời rủ rê gian lận, dám kiên nhẫn lắng nghe và tha thứ cho người bạn đã từng nói xấu mình, hay đơn giản chỉ là dám bình thản làm dấu thánh giá trước bữa ăn giữa chốn đông người với tất cả lòng tự hào và biết ơn. Mỗi lần chọn lựa sống ngay thẳng, sống yêu thương và bao dung chính là một lần ta tiếp nối bước chân kiên trung của cha ông thuở trước.

Đêm càng về khuya, gió bấc ngoài hiên vẫn rì rào qua kẽ lá, mang theo hơi lạnh của biển cả. Tôi bước ra hiên khép lại cánh cửa gỗ, ngước nhìn lên bầu trời đêm cao vời vợi. Trong lồng ngực tôi, ngọn lửa thiêng được thắp lên từ câu chuyện của cha ông và sự hồn nhiên của đứa em trai dường như đang cháy sáng, ấm nóng và vững chãi hơn bao giờ hết.

Đức Hữu