Nếu lịch sử cứu độ là một dòng chảy liên tục, nơi Thiên Chúa hiện diện và can dự vào lịch sử trần thế qua những con người, những vùng đất và những biến cố cụ thể, thì lịch sử đức tin của Giáo phận Xuân Lộc chính là một bản hùng ca sự âm thầm gieo mầm và trơm bông hạt mới. Trải qua một thời gian dài gieo hạt trong gian truân, thử thách và máu lệ của các bậc tiền nhân, từ những xóm đạo hoang sơ ven rừng bạt ngàn Đông Nam Bộ cho đến một cộng đoàn Dân Chúa vững mạnh ngày nay, dòng chảy ấy không phải là sự ngẫu nhiên của lịch sử. Đó là một hành trình được nâng đỡ bởi ân sủng, nơi từng giọt mồ hôi và giọt máu của các vị Tử đạo năm xưa đã trở thành nguồn nhựa sống dồi dào, kiến tạo nên diện mạo tâm linh rạng rỡ của Xuân Lộc hôm nay.

Trong những ngày này, đoàn chiên Xuân Lộc đang hướng về Trung tâm Hành hương Đức Mẹ Núi Cúi. Công trình này hiện diện không chỉ như một công trình kiến trúc quy mô hay một điểm đến mang tính địa lý thuần túy. Nơi đây chính là điểm hội tụ tâm linh, nơi đất trời giao thoa, và là nơi Mẹ Thiên Chúa cúi xuống gặp gỡ hết thảy con cái mình, cách riêng là hơn một triệu tín hữu Xuân Lộc.

Những suy tư dưới đây chẳng dám coi là một công trình khảo luận tròn trịa, mà chỉ là những trăn trở, gom góp vội vã từ trái tim của một người con. Đứng trước sự kỳ vĩ của Núi Cúi, bao la của hồ Trị An và lịch sử đức tin kiên trung của hơn một triệu giáo dân Xuân Lộc, mọi câu chữ của con đều trở nên vô cùng nhỏ bé. Dù hiểu biết còn nông cạn, suy nghĩ còn dở dang và hành văn chưa lột tả hết được mầu nhiệm, nhưng từng dòng chữ viết ra đều đượm trọn tâm tình tri ân, lòng mến mộ chân thành và ước mong được cùng Dân Chúa cúi đầu trước Dáng Cúi Thương Xót của Mẹ. Kính mong Mẹ nâng đỡ và quý độc giả rộng lòng đón nhận những tâm tình mộc mạc này như một lời tạ ơn nhỏ bé dâng lên giữa lòng Giáo phận.

Biểu tượng của sự vững chãi và vươn cao

Tọa lạc trên ngọn núi mang tên Cát Minh thuộc hạt Gia Kiệm, Núi Cúi gợi nhớ đến ngọn núi Các-men trong Cựu Ước, nơi ngôn sứ Ê-li-a đã kiên trung bảo vệ niềm tin vào Thiên Chúa duy nhất và nơi những đám mây mỏng manh từ biển bốc lên đã mang mưa lành xuống cứu rỗi đất đai cằn cỗi. Trong Kinh Thánh, ngọn núi luôn là không gian thiêng (hierophany), là nơi Thiên Chúa ban mạc khải, nơi con người rời xa những xô xập của thung lũng trần thế để vươn mình lên tầm cao linh thánh. Ngọn núi Cát Minh tại Xuân Lộc, với rừng cây rì rào và đá tảng kiên cố, đại diện cho bản tính kiên trung của đức tin qua muôn vàn biến cố lịch sử. Đó là nền tảng vững chắc, là nơi mà lịch sử đau thương của ba thế kỷ trước được biến đổi thành ngọn tháp tri ân của hôm nay.

Nếu ngọn núi Cát Minh tượng trưng cho sự vững chãi và tính siêu việt vươn lên, thì lòng hồ Trị An bao la soi bóng dưới chân núi lại mang biểu tượng của sự đón nhận, thanh tẩy và ân sủng dồi dào. Trong tư tưởng thần học về phép rửa, nước là nguyên ủy của sự sống mới, là biểu tượng của Lòng Thương Xót chảy tràn không ngừng nghỉ. Mặt nước Trị An trầm mặc, êm đềm, phản chiếu bầu trời xanh ngắt, tạo nên một khoảng không rộng mở vô tận. Nước hồ Trị An không chỉ làm mát lành không khí chung quanh, mà trong cái nhìn tâm linh, nó nhắc nhở người hành hương về lòng bao dung của Thiên Chúa, một lòng thương xót sâu thẳm và mênh mông hơn mọi tội lỗi hay giới hạn của con người.

Sừng sững giữa đỉnh núi Cát Minh và hướng mặt ra lòng hồ Trị An là Tượng Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội.  Nơi đỉnh cao giao thoa giữa núi rừng và sông nước, Đức Mẹ không ngước nhìn về những khoảng không xa xăm vô định, cũng không đứng ở tư thế uy quyền thống trị. Mẹ đứng đó, giữa mênh mông sông núi, và nghiêng mình cúi xuống. Cử điệu tự hạ này là sự phản chiếu sống động của Bí tích Nhập thể, nơi Con Thiên Chúa đã không nắm giữ địa vị ngang hàng với Thiên Chúa, nhưng đã tự trút bỏ hào quang để trần thế hóa.[1] Ánh mắt Mẹ cúi xuống để dõi theo dải đất Xuân Lộc thân yêu, nơi chôn rau cắt rốn của bao thế hệ tín hữu. Mẹ cúi xuống để chạm vào những vất vả, mệt nhọc, những giọt mồ hôi rơi trên đồng ruộng, những lo toan cơm áo gạo tiền, và cả những vết thương âm thầm rỉ máu trong tâm hồn đoàn con lữ hành. Nơi Núi Cúi, thiên nhiên kỳ vĩ của núi Cát Minh và hồ Trị An nay mang trong mình một ý nghĩa tuyệt vời khi trở thành chiếc nôi ôm trọn Dáng Cúi Thương Xót của Mẹ.

Hiện thân của Lòng Thương Xót

Trong lịch sử cứu độ, Đức Mẹ Maria luôn được tôn vinh là Mẹ của Lòng Thương Xót (Mater Misericordiae). Tước hiệu này không chỉ là một danh xưng danh dự, mà xuất phát từ chính kinh nghiệm sống đụng chạm đến ân sủng của Mẹ.[2] Trong bài ca Magnificat, Đức Mẹ đã cất tiếng hát bất hủ: “Chúa rủ thương nhìn đến phận hèn tôi tớ” (Lc 1, 48). Thiên Chúa đã cúi xuống trên sự nhỏ bé của Mẹ, và đến lượt mình, Mẹ nghiêng mình cúi xuống trên nhân loại.

Dáng cúi của Mẹ trên đỉnh Núi Cúi là cử điệu của một người mẹ hiền sẵn sàng ôm trọn đứa con bé nhỏ đang vấp ngã. Giữa một thế giới luôn vận hành theo quy luật của sự kiêu ngạo, nơi con người bị giằng xé bởi cuộc đua tranh giành vị trí cao nhất, dáng cúi của Mẹ trở thành một dấu chỉ tiên báo. Mẹ không đòi hỏi đoàn con phải hoàn hảo hay đạt đến những đỉnh cao đức năng mới được tiếp cận; Mẹ cúi xuống tận những sâu thẳm của nỗi đau phận người để nâng con người đứng dậy.

Có một sự tương phản và hòa quyện tuyệt vời giữa Dáng Cúi của Mẹ và Tâm Thế của đoàn con hành hương. Khi người tín hữu từ khắp nơi đổ về Núi Cúi, rời xa những xô xập, bon chen và khói bụi thị thành, đứng trước sự hùng vĩ của hồ Trị An và dưới chân Tượng Mẹ, một luồng bình an kỳ diệu lập tức xâm chiếm tâm hồn.

Đứng dưới Dáng Cúi của Mẹ, con người tự nhiên biết cúi đầu.Biết cúi đầu để nhận biết sự nhỏ bé, trần trụi và giới hạn của chính mình trước thiên nhiên và trước Thiên Chúa; biết cúi đầu để rũ bỏ sự sĩ diện, kiêu ngạo, lòng ganh đua phù phiếm và những gánh nặng ân oán đã làm kiệt huệ đời sống tâm linh. Sau nữa, cũng biết cúi đầu để mở lòng đón nhận dòng ân sủng mát lành, cảm nhận mình được tha thứ, được yêu thương vô điều kiện, như đứa trẻ gieo mình vào lòng mẹ.

Sức mạnh của sự hiệp thông

Một công trình dù vĩ đại đến đâu cũng sẽ chỉ là một khối bê tông vô hồn nếu thiếu đi nhịp đập của sự sống. Trung tâm Hành hương Đức Mẹ Núi Cúi mang một trái tim sống động, và trái tim ấy chính là hơn một triệu giáo dân Giáo phận Xuân Lộc. Thần học về Giáo hội theo Công đồng Vatican II nhấn mạnh Giáo hội trước hết là Dân Thiên Chúa (Populus Dei) và là một Bí tích của sự Hiệp thông (Communio).[3] Núi Cúi không phải là một công trình riêng lẻ của một cá nhân, một tập đoàn hay một thời đại đơn độc. Công trình ấy được dựng xây từ chính tình yêu, sự hy sinh và từng đồng tiền chắt chiu của vô số người dân lao động, của những bà mẹ bế con đi lễ sớm khuya, của những người trẻ khao khát dâng hiến, và của những người con Xuân Lộc đang xa quê hương luôn hướng về xứ sở.

Mỗi viên đá, từng mảng bê tông, từng chi tiết kiến trúc nơi Núi Cúi đều thấm đượm mồ hôi, nước mắt và lời cầu nguyện tri ân. Đó là sự hội tụ sức mạnh tâm linh của hơn một triệu con tim. Khi hơn một triệu con tim ấy cùng hướng về Núi Cúi, họ không chỉ nhìn về một địa danh, mà họ nhìn thấy chính diện mạo của gia đình đức tin mình. Núi Cúi trở thành ngọn hải đăng tâm linh, nâng đỡ quá khứ, củng cố hiện tại và thắp sáng tương lai cho toàn thể Giáo phận.

Bản hùng ca tạ ơn tại Núi Cúi sẽ không trọn vẹn nếu không nhìn lại hành trình hơn 300 năm hình thành vùng đất đức tin và 60 năm vững bước của Giáo phận Xuân Lộc. Khúc ca tạ ơn được cất lên là để tưởng nhớ đến muôn vàn biến cố lịch sử, biến những giọt máu tử đạo tàn khốc năm xưa thành nguồn nhựa sống dồi dào cho hôm nay.

Lời tạ ơn ấy dâng lên Thiên Chúa và tri ân công đức của các thừa sai âm thầm, các Đấng Bậc Chủ Chăn qua các thời kỳ:

-          Từ Đức Cha tiên khởi Giuse Lê Văn Ấn, người đã đặt những nền móng đầu tiên cho sự phát triển của giáo phận.

-          Đến Đức Cha Đa Minh Nguyễn Văn Lãng, Đức Cha Phaolô Maria Nguyễn Minh Nhật với những bước đường củng cố đời sống đức tin kiên trung.

-          Đặc biệt là Đức Cha Đa Minh Nguyễn Chu Trinh, vị chủ chăn mang thao thức lớn lao, người đã dấn thân đặt nền móng và khởi xướng xây dựng Trung tâm Hành hương Đức Mẹ Núi Cúi.

-          Cho đến quý Đức Cha, quý Cha và Tu sĩ hôm nay,  những người đang tiếp tục cần mẫn lèo lái con thuyền giáo phận vượt qua muôn trùng sóng gió của thời đại mới.

Hơn một triệu giáo dân hôm nay chính là những bông hoa trơm trái từ hạt giống đức tin mà các thế hệ tiền nhân và các vị Chủ chăn đã vun trồng bằng sự hy sinh thầm lặng.

Noi gương Mẹ để sống yêu thương

Một cuộc hành hương đích thực không kết thúc ở chân tường của linh địa, mà bắt đầu từ lúc người lữ hành trở về với đời sống thường nhật. Tôn kính Đức Mẹ Maria luôn gắn liền với bản chất sai đi và loan báo Tin Mừng của Giáo hội.[4] Khi trở về từ đỉnh Núi Cúi, nhìn lại lòng hồ Trị An bao la, hơn một triệu giáo dân Xuân Lộc không chỉ mang theo sự thảnh thơi trong tâm hồn, mà còn mang trên vai một sứ mạng mới đó là sứ mạng sống tình thương.

Đức Giáo hoàng Phanxicô đã từng nhấn mạnh rằng sự dịu dàng và khiêm nhường không phải là đức tính của kẻ yếu đuối, mà là sức mạnh của những người biết yêu thương.[5] Học nơi Mẹ dáng cúi yêu thương nghĩa là biết cúi xuống trước những mảnh đời bất hạnh, những người nghèo khổ, cô đơn và bị bỏ rơi trong xã hội.

Giữa một thế giới hiện đại đầy biến động, nơi con người dễ bị cuốn vào nhịp sống hối hả và ghen tương, Giáo phận Xuân Lộc với hơn một triệu tín hữu được kêu gọi trở thành một “ngọn hải đăng sống động”.[6] Ngọn hải đăng ấy không chiếu sáng bằng ánh sáng nhân tạo của thế gian, mà chiếu sáng bằng ánh phản chiếu từ Dáng Cúi Thương Xót của Mẹ Maria.

Nước hồ Trị An vẫn miên man sóng vỗ qua, gió rừng Cát Minh vẫn thổi nhẹ qua từng thung lũng. Trên đỉnh cao ấy, Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội vẫn đứng đó, nhẹ nhàng nghiêng mình nhìn về đoàn con. Khúc ca tạ ơn của Giáo phận Xuân Lộc sẽ không chỉ dừng lại ở những lời ca hay những vần văn trên trang giấy, mà sẽ còn ngân vang mãi, đơm hoa kết trái từ chính những hành động bác ái cụ thể mỗi ngày. Đó là một dáng cúi nối liền đất với trời, nối liền lịch sử gian truân với một tương lai rực rỡ hy vọng.[7]

Lạy Thiên Chúa là Cha toàn năng, Ngài là Đấng làm chủ lịch sử và là nguồn cội của mọi ân sủng. Chúng con thành kính tạ ơn Cha vì bao hồng ân dạt dào đã nâng đỡ Giáo phận Xuân Lộc suốt hành trình hơn ba thế kỷ kiên trung gieo mầm đức tin và 61 năm vững bước trưởng thành.

Giờ đây, hòa cùng nhịp đập của muôn triệu con tim, chúng con xin dâng toàn thể Dân Chúa Giáo phận Xuân Lộc, quý Đức Cha, quý Cha, quý Tu sĩ và mọi gia đình lên Cha, qua lời chuyển cầu mẫu tử của Đức Mẹ Núi Cúi.

Xin Mẹ luôn ghé mắt thương xót nâng đỡ những vất vả gánh nặng, chở che các gia đình trước những dông bão cuộc đời, xoa dịu kẻ đau yếu bệnh tật, và ban lòng hăng hái tôn sùng cho giới trẻ. Xin giúp mỗi người chúng con biết học nơi Mẹ sự khiêm nhường cúi xuống để yêu thương, hầu biến Giáo phận Xuân Lộc thành ngọn hải đăng sống động của Lòng Thương Xót, ban phát bình an và thắp sáng niềm hy vọng cho toàn thể thế giới hôm nay. Amen.