Tại sao lại là cành hoa trắng đơn sơ? Mỗi khi Tháng Mười Một gõ cửa, xứ đạo quê tôi lại chìm vào một khoảng lặng u trầm sâu lắng. Mùa hạ chói chang trôi qua, mùa thu nay cũng nhường chỗ cho những cơn gió bấc hanh hao thổi qua mái chái đỏ ấp của ngôi nhà thờ cổ. Trong bầu khí thiêng liêng của Tháng 11 – tháng tưởng nhớ và cầu nguyện cho các tín hữu đã qua đời, tâm trí tôi lại miên man vọng về giai điệu tha thiết trong bài hát Tâm tình bé nhỏ của nhạc sĩ Phùng Minh Mẫn:

“Cho con là cành hoa trắng đơn sơ dưới chân bàn thờ...”

Tôi chọn câu hát ấy làm tiêu đề cho bài viết này bởi vì hai chữ “đơn sơ” và “hoa trắng” gói trọn tất cả những gì đẹp đẽ, trong trẻo và chân thành nhất của một kiếp người. Hoa trắng không lộng lẫy như hồng nhung, không kiêu sa như huệ tây, nó mỏng manh như đóa cúc dại mọc bên gác tháp chuông hay giọt sương mai đọng trên giàn hoa giấy buổi sớm.

Đó là hình ảnh của những người đã khuất, những ông bà, cha mẹ, những đấng sinh thành nơi xứ đạo quê nghèo, cả đời chỉ biết “bán mặt cho đất, bán lưng cho trời”, lặng lẽ hy sinh. Khi nằm xuống, cuộc đời họ trở thành một đóa hoa trắng lặng lẽ dâng lên trước tòa Chúa. Và đó cũng chính là tấm lòng của kẻ ở lại: mong ước được làm một nhành hoa trắng muốt của lòng hiếu thảo, của sự tha thứ và tình người, dâng lên dưới chân bàn thờ để cầu nguyện cho linh hồn những người thân yêu đã đi xa.

***

Nơi giáo xứ miền quê nghèo, ký ức tuổi thơ của tôi, thằng Đức mười một tuổi ngông nghênh, bốc đồng – gắn liền với bóng râm của cây bàng già nơi góc sân nhà thờ. Nơi ấy, vạt nắng chiều mùa hạ ngả màu vàng óng ả như mật tỏi, trải nhẹ lên mái chái đỏ ấp. Bên cạnh tôi luôn là thằng Hữu, đứa em trai kém tôi hai tuổi, gầy gò với đôi mắt đen tròn lúc nào cũng mở to ngơ ngác. Hữu ngoan ngoãn và trong trẻo đến mức nhiều lúc khiến một đứa hay đố kỵ như tôi phải chột dạ. Nó giống như cái bóng nhỏ, lụi hụi chạy theo tôi trên khắp các nẻo đường rải đá dăm.

Mỗi buổi chiều chạng vạng, tiếng chuông nhà thờ cất lên trầm hùng, ngân vang qua những dãy nhà mái ngói rêu phong, lan qua vườn cây rồi tan nhẹ trên mặt hồ đầu làng. Với người lớn, tiếng chuông là nhịp nghỉ ngơi sau một ngày lao động vất vả; với lũ trẻ chúng tôi, đó là tín hiệu gọi về. Hữu vẫn hay nói bằng giọng ngây thơ: “Mẹ bảo đó là tiếng Chúa gọi xóm mình về nghỉ ngơi đó anh. Ai đi đâu làm gì, nghe tiếng chuông cũng biết đường mà về nhà.”

Bây giờ, ngồi thinh lặng trong không gian u trầm của Tháng Cầu Hồn, tiếng chuông sầu năm xưa lại dội về trong tâm khảm tôi. Nghe tiếng chuông chiều, người sống biết đường quay về với mái nhà đầm ấm; còn với những người đã khuất, tiếng chuông nhà thờ vang lên trong Tháng Cầu Hồn không phải là lời gọi bóng hình vô ảo, mà là tiếng nhắc nhở tha thiết gửi đến kẻ ở lại: hãy thắp lên nén hương lòng, dâng lời cầu nguyện và xin Lòng Thương Xót Chúa thanh tẩy cho linh hồn ông bà, cha mẹ sớm được hưởng vinh quang Thiên Quốc.

***

Tuổi thơ nơi xóm nghèo đã cho tôi được chứng kiến những con người sống trọn vẹn như những đóa hoa trắng nghĩa tình. Làm sao quên được hình ảnh Cha xứ già với chiếc áo dòng Đa Minh đã sờn vai, hai bên tay áo xuất hiện vài mảnh vá nhỏ. Chiều hôm ấy, chỉ vì mải mê bắt con cào cào voi, bàn tay bốc đồng của Hữu đã làm xé rách một đường dài trên gấu áo cũ của Cha.

Hai anh em tôi sợ đến mức mặt cắt không còn hạt máu, Hữu òa khóc nức nở. Nhưng Cha xứ không đòn roi, không quát mắng. Cha cúi xuống, dùng tà áo dòng ấy lau đi giọt nước mắt trên má em tôi rồi nhẹ nhàng bảo: “Áo rách thì khâu lại là lành thôi con. Thêm một mảnh vá là thêm một kỷ niệm với hai anh em con, có sao đâu?” Nụ cười bao dung của Cha và vị ngọt của viên kẹo mạch nha Cha dúi vào tay hôm ấy đã dạy cho tôi hiểu: Lòng thương mến không phải là những lời nói cao xa, mà hiện hữu ngay trong cách người ta tha thứ cho những lỗi lầm ngô nghê của nhau.

Sự tha thứ và hy sinh ấy còn hiện diện sâu thẫm trong gian phòng khách nhỏ bé của gia đình tôi, nơi cây thánh giá bằng gỗ gụ thẫm màu treo trang trọng trên bàn thờ. Nước gỗ gụ qua hàng chục năm lên nước bóng loáng, đẽo từ chính khối gỗ gụ đắt giá mà ba định mang ra chợ bán lấy tiền mua gạo khi gia đình cùng dân làng trải qua đợt thiên tai năm ấy.

Thế nhưng trên đường đi, thấy đứa con nhỏ của ông Bảy sốt nặng không có tiền mua thuốc, ba đã dùng khối gỗ đắt giá ấy gạt nợ để cứu sống đứa trẻ. Ông thầy thuốc cảm động chỉ cưa một phần nhỏ, trả lại phần gỗ còn lại. Ba mang về, thức suốt ba đêm liền để đẽo thành cây thánh giá. Ba bảo: “Khối gỗ có thể mua được vài bao gạo ăn rồi cũng hết, nhưng cây thánh giá đẽo từ sự hy sinh và lòng thương người sẽ còn lại mãi...”

Cây thánh giá gỗ gụ ấy, tà áo dòng vá mảnh vải ấy, chính là những đóa hoa trắng không sắc không hương nhưng ngạt ngào nghĩa tình mà đấng sinh thành đã dâng lên bàn thờ cuộc đời.

***

Nhưng con người ta, nhất là một đứa trẻ mười một tuổi hiếu thắng, đâu phải lúc nào cũng biết sống trọn vẹn như hoa trắng. Tôi đã từng để cho sự đố kỵ hẹp hòi thiêu đốt tâm hồn. Tôi ghen tị khi Hữu học thuộc bài Giáo lý về Mầu nhiệm các Thánh cùng thông công và được Cha xứ thưởng tấm hình thiên thần mạ vàng. Tôi đã hèn nhát lén nhét tấm hình ấy vào góc tối tăm đầy bụi bặm trong hộc bàn gỗ, rồi dửng dưng nhìn em khóc sụt sịt vì mất quà. Tôi đã từng giận dữ gào lên khi viên bi xanh biển tuyệt đẹp bị trượt tay rơi vỡ đôi dưới chân tháp chuông.

Nhưng chính sự trong trẻo của đứa em trai đã làm tôi tỉnh ngộ. Lòng bàn chân tôi đau rát khi cởi đôi dép xốp xanh nhường cho Hữu trên con đường đá dăm nóng rực; giọt nước mắt ăn ăn rơi “tách” xuống mặt đá khi tôi quỳ gối thú nhận sai lầm dưới gầm Cầu Đá vôi; và cả hình ảnh Hữu nén đau, ngón tay rớm máu nhặt mảnh bi vỡ.

Tôi nhớ cả vệt mực tím loang nổ trên chiếc áo sơ mi trắng mà mẹ thức hai đêm may cho Hữu ngày lễ Quan Thầy. Khi bạn làm đổ hũ mực, tôi đã giơ nắm đấm định trút giận, nhưng Cha xứ đã dịu dàng ngăn lại: “Chiếc áo dính mực có thể giặt sạch bằng chanh, nhưng nếu con lỡ trút sự giận dữ làm tổn thương tình bạn thì không có xà phòng nào giặt sạch được đâu con.”

Tuổi thơ của chúng tôi là chuỗi những bài học đắt giá như thế. Cơn mưa rào trút xuống gác tháp chuông, những đêm bão run rẩy bên ngọn đèn dầu, hay việc hai anh em chia nhau nửa ổ bánh mì để mua bơ cứu chú chim sâu dính bẫy... tất cả đã dần gột rửa đi sự ích kỷ trong tôi. Giống như vệt vôi trắng mới mà Hữu đã nhẹ nhàng quét đè lên vết than đen tôi lén vẽ ngày nào trên tường nhà xứ, sự bao dung đã làm sạch sẽ tất cả.

***

Thời gian trôi qua như dòng nước suối Cầu Đá vôi quấn quít chảy ra sông. Cây đào phai mẹ trồng trước sân sau bao mùa đông trần trụi đã trổ những nụ hoa hồng thắm. Anh em tôi lớn lên, bước qua những trò chơi bắn bi, thả diều trên đồi Cồn, gửi lại tuổi thơ ngây ngô sau lưng dưới bóng cây đa nhà xứ.

Tháng Cầu Hồn về, dạo bước qua nghĩa trang giáo xứ khi chiều ngưng lại nhìn kim ô lững thững, nhìn những hàng bia mộ lặng lẽ dưới làn sương thu hanh hao, lòng tôi lại bùi ngùi nhớ về ông nội, người thợ mộc hiền từ để lại cây thánh giá gỗ gụ; nhớ về Cha xứ già với tà áo dòng vá mảnh vải nay đã an nghỉ trong lòng đất Mẹ; nhớ về những người làng xóm cũ từng chia nhau bát canh rau ngót, củ khoai nướng đêm Noel...

Họ đã sống một đời đơn sơ như những đóa hoa cúc dại mọc ngoài bãi cỏ gác tháp chuông. Không ồn ào, không hoa mỹ, họ đi qua gian khó bão rào của kiếp người, giữ trọn đức tin và tình thương yêu, để rồi thanh thản trở về với cát bụi.

Đứng trước chân bàn thờ lung linh ánh nến, lắng nghe giai điệu Tâm tình bé nhỏ cất lên giữa không gian tịch mịch, tôi chắp hai bàn tay nhỏ bé dâng lời nguyện cầu. Lời nguyện ấy không chỉ dành cho những người đã khuất, mà còn là lời nhắc nhở cho chính bản thân mình nơi cõi thế:

Xin cho con biết sống như cành hoa trắng đơn sơ. Sống đơn sơ để không bị cuốn vào những đố kỵ, thắng thua, hơn thiệt. Sống trắng trong để biết sẻ chia nửa ổ bánh mì, biết nhường đôi dép xanh trên con đường đá dăm nóng rực, biết bao dung cho những vệt mực tím lỡ làm hoen ố cuộc đời nhau.

Để rồi khi hành trình thế trần dừng lại, khi tiếng chuông chiều đợt cuối cất lên gọi tên mình trở về, con cũng có thể nhẹ nhàng dâng trọn một đời sống tử tế, vẹn tròn như một nhành hoa trắng thơm tho, lặng lẽ ngát hương dưới chân bàn thờ Chúa.

Đức Hữu